BİLGİLER

Mal ve Hizmetlerin Sağlanması – Para Sistemi

Mal ve hizmetlerin tertipli olarak dağıtılabilmesi, her insanın gereksinim duyduğu mal ve hizmeti elde edebilmesi için rahat bir para sistemine haiz olmamız gerekir. Mal ve hizmet temin edenlerin karşılamaları ihtiyaç duyulan harcamaları ve emekleri için almaları ihtiyaç duyulan bazı ödülleri vardır. Mal ve hizmetleri tüketenler bunlar için belirli miktarlarda ödeme halletmeye hazırdırlar, sadece gerekenden fazlasını ödemek istemezler. Netice belirli oranda bir pazarlıktır ve her mal ve hizmet için bir ‘fiyat’ saptanır. Bu fiyat para olarak belirtilir; o halde para nedir?

Paranın doğası

Para olarak kabul edilen şey bir çağdan diğerine farklılık göstermektedir. Paranın haiz olması ihtiyaç duyulan en mühim özellik, bir değişiklik aracı olarak kabul edilmesidir. Çağdaş toplumda paranın şekline hükümet karar vermekte ve halkın kullanımı için üretmektedir. Madeni paralar hususi bir fabrikada (darphane), banknotlar ise hususi matbaalarda basılmaktadır. Bu madeni ve kâğıt paraların tedavülü mecburidir; doğrusu, hepimiz onlarla ödeme yapabilir ve öteki şahıs de borç karşılığında onları kabul etmek zorundadır.

Genel kabul görmesinin yanı sıra, para; taşınabilir, dayanıklı, taklidi zor ve minik kıymetli madeni paralara kolayca bölünebilir özellikte olmalıdır. Türkiye’de yedi değişik değerde kâğıt para kullanılmaktadır. Bunlar, 1 milyon, 500 bin, 250 bin, 100 bin, 50 bin, 20 bin ve 10 bin liralardır. Madeni paralar ise 10 bin, 5 bin, 2500, 1000 ve 500 liradır. 500 liranın altındaki madeni paralar geçerlilikten kalkmıştır. Yukarıda bahsettiğimiz resmi paranın haricinde para olarak kullanılabilen başka şeyler de vardır. Tarih süresince, para görevi icra eden sayısız vasıta olmuştur; altın ve gümüş külçeleri, demir ve bakır çubuklar, hayvan derileri, çiviler, sigara, deniz kabuğu, boncuk, güzel tüyler ve öteki birçok şey. Bugün çekler ve kredi kartları, geniş kabul gören ödeme şekilleridir, sadece tedavülü mecburi olmadığı için her yerde kabul edilmeyebilir.

Takas

Normal olarak parasız da tecim yapılabilir. Bir çok toplumda, bilhassa ilkel toplumlarda, mallar başka mal karşılığında değiştirilir. İlk tüccarlar, malları kumsala yayar ve yörede yaşayan insanları korkutmamak için gemilerini kıyıdan uzaklaştırırdı. Ondan sonra oradaki insanoğlu tüccarların mallarıyla değişmek suretiyle kendi mallarını getirir ve tüccarlarınkinin karşısına koyarlar& Ondan sonra çekilirler ve bu kez de tüccarlar kıyıya yanaşıp iyi bir alışveriş olup olmadığına bakarlardı. Eğer mallarına karşılık konan malı azca bulmuşlarsa yeniden gemilere binerler, arkasından orada yaşayan insanoğlu geri dönerler ve bu ‘sessiz tecim’ yada ‘takas’ iyi bir pazarlıkla sonuçlanıncaya kadar az az mallarını artırırlardı. En sonunda tüccarlar yerlilerin mallarını alır ve karşılığında kendi mallarını orada bırakırlardı. Bu durumun yalnızca ilkel toplumlara özgü bulunduğunu düşünmemeliyiz.

Internasyonal ticarette, dış ödemeler dengesi yada başka nedenlerden dolayı parasal işlemin istenmediği durumlarda takas hâlâ kullanılmaktadır. Bugün bu duruma çoğunlukla bedelli tecim denir; bir parti mal karşılığında başka bir parti mal alınır.

Paranın üstünlükleri

Paranın büyük üstünlüğü, kolay saklanabilmesinden ve genel kabul görmesinden oluşur. Eğer para kullanırsak eskiden mevcud bir sorundan kurtulmuş oluruz: İhtiyaçların çakışması. Bu şu anlama gelmektedir: İlgili kişiler birbirlerinde olan mallara gereksinim duymak zorundadır. İneğimizi bir bisikletle değiştirebilmek için bisiklet sahibinin bizim ineğimizi istemesi gerekir. Eğer gereksinimlerimiz birbirini karşılıyorsa değiş tokuş ederiz. Günlük yaşam için para sistemi mal değişiminde fazlaca daha iyi bir yoldur. Ziraatçi bir miktar para karşılığında ineğinden vazgeçer, sonrasında bulunmuş olduğu yerdeki bisikletçi dükkânından bir bisiklet satın alır.

Para, üretim ve ticaretin her aşamasında kullanılır. İşe gider para kazanırız ve bunu ondan sonra ailemizin gereksinim duyduğu şeyleri satın almak için kullanırız.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir